શિસ્ત અને વર્તન

૩ થી ૭ વર્ષના બાળકોમાં શિસ્ત અને સારા વર્તનના કેળવણી માટેની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ

૩ થી ૭ વર્ષના બાળકોમાં શિસ્ત અને સારા વર્તનના કેળવણી માટેની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ

બાળકના જીવનમાં પહેલાં થોડાં વર્ષો તેના સર્વાંગી વિકાસ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. 3 થી 7 વર્ષની ઉંમર એ એવી અવસ્થા છે જ્યાં બાળકો પોતાની આસપાસની દુનિયામાંથી ઝડપથી શીખે છે અને સંસ્કારોનું સિંચન કરે છે. આ ઉંમરે શિસ્ત (Discipline) અને સારા વર્તન (Good Behavior)ના પાયા નાખવામાં આવે તો તે બાળકનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બનાવે છે.

શિસ્તનો અર્થ બાળકને સજા આપવી કે તેના પર કડક નિયમો લાદવા તે નથી, પરંતુ તેને સાચા અને ખોટા વચ્ચેનો તફાવત સમજાવવો અને સ્વ-નિયંત્રણ શીખવવું તે છે.

૩ થી ૭ વર્ષના બાળકોમાં શિસ્ત અને સારા વર્તનના કેળવણી માટેની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ

* પોઝિટિવ રોલ મોડેલ બનો: બાળકો જે સાંભળે છે તેના કરતાં જે જુએ છે તે ઝડપથી શીખે છે. ઘરના મોટા સભ્યોનું વર્તન, તેમની બોલચાલ અને વ્યવહાર જ બાળકનું વર્તન નક્કી કરે છે.

* નિયમો અને દિનચર્યા સ્પષ્ટ રાખો: સવારે ઊઠવાથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધીનો એક ચોક્કસ સમયપત્રક બનાવો. રમવાનો, ભણવાનો અને સ્ક્રીન ટાઈમ (મોબાઈલ/ટીવી) માટેના સીમાડા નક્કી કરો.

* પ્રશંસા અને પ્રોત્સાહન: જ્યારે પણ બાળક કોઈ સારું કામ કરે (જેમ કે રમકડાં જગ્યા પર મૂકવા, કોઈને મદદ કરવી), ત્યારે તેની ખુલ્લા મનથી પ્રશંસા કરો. આનાથી તેને સારા વર્તનને પુનરાવર્તિત કરવાનું પ્રોત્સાહન મળશે.

* નકારાત્મક શબ્દોનો હકારાત્મક ઉપયોગ: "બૂમો ન પાડ" કહેવાને બદલે "ધીમેથી વાત કર" એમ કહો. બાળકને શું નથી કરવાનું તેના બદલે શું કરવાનું છે તે જણાવવું વધુ અસરકારક રહે છે.

* જિદ્દ કે ગુસ્સાને શાંતિથી હેન્ડલ કરો: આ ઉંમરે બાળકો ઘણીવાર ટેન્ટ્રમ્સ (Tantrums) દર્શાવે છે. આવા સમયે તેમની પર સામે ગુસ્સો કરવાને બદલે શાંત રહો અને તેમના લાગણીઓને સમજીને પછીથી પ્રેમથી સમજાવો.

ઘરમાં શીખવવા જેવા પાયાના સંસ્કારો (Good Manners Table)

૧,નમ્ર ભાષા,"""પ્લીઝ"", ""થેંક યુ"" અને ""સોરી"" જેવા જાદુઈ શબ્દોનો ઉપયોગ દરરોજના વ્યવહારમાં કરાવવો."

૨,વસ્તુઓની વહેંચણી (Sharing),મિત્રો અને ભાઈ-બહેન સાથે રમકડાં અને ખાવાની વસ્તુઓ શેર કરવાની ટેવ પાડવી.

૩,સાંભળવાની ક્ષમતા,કોઈ વાત કરતું હોય ત્યારે વચ્ચે ન બોલવું અને પોતાની વારી આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવી.

૪,સ્વચ્છતા અને સફાઈ,કચરો ડસ્ટબિનમાં નાખવો અને પોતે રમેલા રમકડાં પાછા યોગ્ય જગ્યાએ મૂકવા.

બાળકમાં એક જ દિવસમાં શિસ્ત કે સારું વર્તન આવી જતું નથી. આ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે જેમાં માતા-પિતા અને શિક્ષકોએ ખૂબ જ ધીરજ, પ્રેમ અને એકસૂત્રતા દર્શાવવી પડે છે. શિક્ષા કરવા કરતાં પ્રેમપૂર્ણ માર્ગદર્શનથી બાળકો વધુ ઝડપથી શિસ્તના પાઠ શીખે છે.