શિસ્ત અને વર્તન

શિસ્ત અને વર્તન: ૩ થી ૭ વર્ષના બાળકોમાં સારા સંસ્કારોનું ઘડતર

બાળકના જીવનના પ્રથમ કેટલાક વર્ષો તેના ભવિષ્યની મજબૂત પાયાની ઇંટ સમાન હોય છે. ૩ થી ૭ વર્ષની ઉંમર એવો સમયગાળો છે જ્યારે બાળકો જે જુએ છે, સાંભળે છે અને અનુભવે છે તે ખૂબ ઝડપથી શીખે છે. આ ઉંમરે બાળકને 'શિસ્ત' (Discipline) અને 'સારું વર્તન' (Good Behavior) શીખવવું એટલે તેને ડરાવીને કે ધમકાવીને નિયમમાં રાખવું નહીં, પરંતુ તેને પ્રેમ અને સમજણથી સાચી અને ખોટી દિશાનો ભેદ સમજાવવો.

શિસ્ત એ કોઈ સજા નથી, પરંતુ જીવન જીવવાની એક સુંદર કળા છે. જો બાળપણથી જ બાળકને યોગ્ય વર્તનના પાઠ ભણાવવામાં આવે, તો તે મોટો થઈને એક જવાબદાર, નમ્ર અને સફળ નાગરિક બને છે.

૧. બાળપણમાં શિસ્ત અને સારા વર્તનનું મહત્વ

આત્મવિશ્વાસમાં વધારો: જે બાળકમાં સ્વ-શિસ્ત હોય છે, તે શાળામાં અને સમાજમાં લોકો વચ્ચે વધુ આત્મવિશ્વાસ અનુભવે છે.

સામાજિક સંબંધો: સભ્ય વર્તન કરનારા બાળકો અન્ય બાળકો સાથે ઝડપથી ભળી જાય છે અને તેમના મિત્રો સરળતાથી બને છે.

માનસિક વિકાસ: નિયમિત દિનચર્યા બાળકના મનને શાંત અને કેન્દ્રિત રાખવામાં મદદ કરે છે, જેથી તેનો બૌદ્ધિક વિકાસ ઝડપી થાય છે.

૨. ૩ થી ૭ વર્ષના બાળકોને શિસ્ત અને સદવર્તન કેવી રીતે શીખવવું?

આ ઉંમરના બાળકોને કડક નિયમો આપવાને બદલે રમત-રમતમાં અને દૈનિક વ્યવહારમાં નાની નાની ટેવો દ્વારા શિસ્ત શીખવવી જોઈએ:

A. "ના" કહેવાને બદલે વિકલ્પ આપો

બાળકોને વારંવાર "આમ ન કર", "ત્યાં ના જા" કહેવાથી તેઓ જીદ્દી બને છે. તેને બદલે હકારાત્મક ભાષાનો ઉપયોગ કરો.

ઉદાહરણ: "સોફા પર કૂદો નહીં" કહેવાને બદલે કહો, "ચાલો, આપણે નીચે ગાદલા પર કૂદીએ."

B. દિનચર્યા (Routine) નક્કી કરો

સવારે ઊઠવાથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધીનો એક સમય નક્કી કરો.

હાથ-મોં ધોવા, બ્રશ કરવું, જમવાનો સમય, રમવાનો સમય અને સૂવાનો સમય નિશ્ચિત હોવાથી બાળક કુદરતી રીતે જ શિસ્તબદ્ધ બનશે.

C. મેજિક વર્ડ્સ (જાાદુઈ શબ્દો) નો ઉપયોગ

બાળકને બાળપણથી જ નમ્રતાના પાઠ ભણાવો.

પ્લીઝ (મહેરબાની કરીને): કોઈ વસ્તુ જોઈતી હોય ત્યારે.

થેંક્યૂ (આભાર): કોઈ મદદ કરે કે વસ્તુ આપે ત્યારે.

સોરી (માફ કરજો): પોતાનાથી કોઈ ભૂલ થાય ત્યારે.

D. પોતાના કામ જાતે કરવાની ટેવ પાડો

૩ થી ૭ વર્ષનું બાળક નાના નાના કામ કરી શકે છે.

રમકડાં રમી લીધા પછી તેને યોગ્ય જગ્યાએ મૂકવા.

જમ્યા પછી પોતાની થાળી અંદર મૂકવી.

પોતાના શૂઝ યોગ્ય જગ્યાએ સ્ટેન્ડમાં મૂકવા.